თუნუქის სახურავი ბათუმში: ზღვის სიახლოვეს რა განსაზღვრავს გამძლეობას

თუნუქის სახურავი ბათუმში (ისევე, როგორც ფასადის ლითონი) ორ კითხვას აჩენს ერთად: რა ღირს და რამდენ ხანს გაძლებს. მეორე კითხვის პატიოსანი პასუხი ერთი რიცხვი არ არის. ერთი და იგივე ფურცელი, რომელიც შიდა რეგიონის საწყობზე წლების განმავლობაში თითქმის არ იცვლება, შავი ზღვის სანაპიროზე სულ სხვა სიჩქარით ძველდება.
ამ სტატიაში ვადას ან გარანტიას არ გპირდებით. გაჩვენებთ, რას ამბობს საქართველოს სამშენებლო კლიმატოლოგიის ნორმა ბათუმის შესახებ, რა საორიენტაციო რიცხვებს იძლევა საერთაშორისო სტანდარტები და რომელი სტრიქონები უნდა ეწეროს შეკვეთაში.
მოკლე პასუხი
ზღვის სიახლოვეს ლითონის სახურავის გამძლეობას ხუთი რამ განსაზღვრავს:
- თუთიის დაფარვის რაოდენობა (მოთუთიებული ფოლადის კლასი)
- საღებავის სისტემა და მისი სისქე, ორივე მხარეს
- ზღვიდან მანძილი და გაბატონებული ქარი
- დეტალები: ჭრილის კიდე, ხრახნის ნახვრეტი, გადაფარვა
- მოვლა
ფურცლის სისქე ამ სიაში არ არის. სისქე განსაზღვრავს, რა დატვირთვას გაუძლებს ფურცელი და რა მანძილზე უნდა დაიდგას საყრდენებს შორის. დაფარვის გამძლეობას ის არ ცვლის.
ბათუმის კლიმატი რიცხვებში
საქართველოს სამშენებლო კლიმატოლოგიის ნორმა (პნ 01.05-08) ბათუმისთვის სამ სადგურს იძლევა: ქალაქს, შუქურასა და აეროპორტს. ქვემოთ ცხრილში ქალაქისა და შუქურის მონაცემებია, შესადარებლად კი თბილისის ბოტანიკური ბაღის სადგური.¹
| მაჩვენებელი | ბათუმი, ქალაქი | ბათუმი, შუქურა | თბილისი, ბოტანიკური ბაღი |
|---|---|---|---|
| ნალექი წელიწადში, მმ | 2599 | 2685 | 616 |
| ჰაერის ფარდობითი ტენიანობა, წლიური საშუალო, % | 81 | 79 | 67 |
| ირიბი წვიმა (ქარის თანხლებით), მმ წელიწადში | 840 | 1316 | ნორმაში არ არის მოცემული |
| საშუალო წლიური ტემპერატურა, °C | 14,5 | 14,4 | 12,8 |
| აბსოლუტური მინიმუმი / მაქსიმუმი, °C | −9 / 41 | −8 / 40 | −22 / 40 |
ლითონის კოროზიისთვის აქ ორი რამ არის საინტერესო. პირველი: ტენიანობა 81%-ია და ნალექი 2 600 მმ-ს უახლოვდება, ანუ ზედაპირი დიდ დროს სველი რჩება, თუთია კი სწორედ სველ ზედაპირზე იხარჯება. მეორე: ირიბი წვიმა. შუქურასთან ის 1 316 მმ-ია, ქალაქში 840 მმ. ვერტიკალური ზედაპირი, ანუ ფასადი, წვიმას მხოლოდ ზემოდან არ იღებს; ქარი წყალს, ხშირად კი მარილსაც, გვერდიდან მიაქვს.
ერთი შეზღუდვა უნდა ითქვას: ეს ნორმა მარილის (ქლორიდის) მაჩვენებელს არ შეიცავს. ბათუმის კონკრეტული ობიექტისთვის კოროზიულობის კატეგორია ჩვენთვის გაზომილი არ არის. ზღვიდან 100 მეტრზე და სამ კილომეტრზე მდებარე ობიექტები შეიძლება სხვადასხვა კატეგორიაში მოხვდეს, ამიტომ კატეგორიას ობიექტის ადგილმდებარეობის მიხედვით პროექტანტი განსაზღვრავს.
თუთიის დაფარვა და გარემოს კატეგორია
მოთუთიებული ფოლადის სტანდარტი (EN 10346) დაფარვას ორივე მხარეზე არსებული თუთიის მასით ასახელებს. Z275 ნიშნავს, რომ ორივე მხარეს ერთად ერთ კვადრატულ მეტრზე მინიმუმ 275 გრამი თუთიაა, ანუ თითო მხარეს დაახლოებით 20 მიკრონი. Z140-ის შემთხვევაში ეს დაახლოებით 10 მიკრონია.²
ატმოსფეროს კოროზიულობის საერთაშორისო კლასიფიკაცია გარემოს C1–CX კატეგორიებად ყოფს და თითოეულისთვის თუთიის დანაკარგს პირველ წელს ასახელებს.³
| გარემოს კატეგორია | თუთიის დანაკარგი პირველ წელს, მიკრონი |
|---|---|
| C3, საშუალო | 0,7–2,1 |
| C4, მაღალი | 2,1–4,2 |
| C5, ძალიან მაღალი | 4,2–8,4 |
| CX, ექსტრემალური | 8,4–25 |
კატეგორიასა და დაფარვის არჩევანს შორის კავშირი თვისობრივია: რაც უფრო მაღალია კატეგორია, მით უფრო მეტი დაცვა სჭირდება ფურცელს, ანუ თუთიის უფრო დიდი რაოდენობა, უფრო მძლავრი საღებავის სისტემა ან ორივე. კატეგორია ობიექტის ადგილმდებარეობით, ზღვამდე მანძილითა და მიმდებარე წარმოებით განისაზღვრება, დაფარვას კი პროექტანტი ამის მიხედვით ირჩევს.
ვადა წლებში არ ეწერება; ის ობიექტზე არსებულ პირობებზეა დამოკიდებული. ცხრილში პირველი წლის დანაკარგია მოცემული, თავად კლასიფიკაცია კი აფრთხილებს, რომ პირველი წლის სიჩქარე გრძელვადიან პროგნოზად არ უნდა გადაიქცეს. დროთა განმავლობაში სიჩქარე ხშირად მცირდება, რადგან ზედაპირზე დამცავი ფენა წარმოიქმნება; მეორე მხრივ, წყალს შემკავებელი გადაფარვა ან დახშული წყალსაწრეტი იმ წერტილში გარემოს უფრო მძიმეს ხდის, ვიდრე კატეგორია გვეუბნება. საღებავი თუთიას ჰაერისა და წყლისგან გამოყოფს, ამიტომ ფერადი ფურცლის დაცვა შიშველი თუთიის დაცვისგან განსხვავდება.
ფერადი ფურცელი: ორი სხვადასხვა გამძლეობა
ფერადი (საღებავით დაფარული) ფურცლის სტანდარტი, EN 10169, კოროზიულ გამძლეობას RC კლასებით აღწერს, მზის (UV) გამძლეობას კი RUV კლასებით. 2022 წლის რედაქციაში დაემატა RC5+ და RUV5.⁴ ამ კლასებს რულონის მწარმოებელი აცხადებს, ამიტომ შეკვეთისას კონკრეტული საღებავის სისტემისთვის ორივე კლასი წერილობით მოითხოვეთ. გაითვალისწინეთ, რომ UV გამძლეობა ფერზეა ძლიერ დამოკიდებული.⁴ ფერისა და საღებავის სისტემის წყვილი ერთად უნდა შემოწმდეს; ფერის არჩევა მხოლოდ დიზაინის საკითხი არ არის.
აქ ორი ცალკე ცნება უნდა გაიმიჯნოს. გარეგნული ვადა არის ფერის გახუნება და ბზინვარების დაკარგვა. დაცვის ვადა არის საღებავის ფენის მთლიანობა და მის ქვეშ თუთიის მარაგი. გახუნებული სახურავი ხშირად კვლავ წყალგაუმტარია; რომელია თქვენთვის მთავარი, ეს დასაწყისშივე უნდა გადაწყდეს.
სად ძველდება ჯერ
ადრეული დაძველება ხშირად ფურცლის შუაში არ იწყება. უფრო ხშირად აქ იწყება:
- ჭრილის კიდე და ხრახნის ნახვრეტი. თუთია ჭრილის კიდეს მხოლოდ მცირე მანძილზე იცავს. სახეხი დისკით ჭრისას საღებავიც და თუთიაც იწვის და ჟანგი იქიდან იწყება.
- წყლის შემკავებელი ადგილები. მცირე ქანობი, მჭიდროდ არმჯდომი გადაფარვა, ფოთლითა და მტვრით დახშული წყალსაწრეტი. კოროზიას წვიმა კი არა, ის აჩქარებს, რამდენ ხანს რჩება ზედაპირი სველი.
- ადგილები, რომლებსაც წვიმა არ რეცხავს. კარნიზის ქვედა მხარე და ფასადის ზედა ნაწილი მარილს აგროვებს. წელიწადში ერთხელ სუფთა წყლით გარეცხვა ამ ადგილებზე განსაკუთრებით სასარგებლოა.
- სპილენძი. სპილენძის მილიდან ან საფარიდან ჩამომდინარე წვიმის წყალი თუთიას სწრაფად ხარჯავს.
- ჭრისას დარჩენილი ლითონის ნაფოტები. რამდენიმე წვიმაში ჟანგდება და საღებავზე კვალს ტოვებს; ისინი სახურავიდან უნდა გაიწმინდოს.
- ხრახნი და მისი შუასადები. შუასადები ხშირად ფურცელზე ადრე ძველდება. ხრახნი ფურცელზე სუსტი რგოლი არ უნდა იყოს.
- ქვედა მხარე. ტენიან კლიმატში კონდენსატი ფურცლის ქვედა მხარეს ხშირად სველს ტოვებს, ქვედა მხარის საღებავი კი ხშირად ზედაზე თხელია. ამიტომ შეკვეთაში ქვედა მხარის საღებავი ცალკე სტრიქონად უნდა ეწეროს.
ალუმინი ზღვასთან
ალუმინი არ ჟანგდება, მაგრამ სხვა საკითხებს აჩენს. პირველი: თერმული გაფართოება. ფოლადისთვის Eurocode 3 იღებს 12×10⁻⁶ 1/K-ს, ალუმინისთვის Eurocode 9 — 23×10⁻⁶ 1/K-ს.⁵ ბათუმის ნორმატიული ტემპერატურული დიაპაზონისთვის (−9-დან +41 °C-მდე, ანუ 50 გრადუსი) ათმეტრიანი ფურცელი ფოლადის შემთხვევაში დაახლოებით 6 მმ-ით იცვლის სიგრძეს, ალუმინის შემთხვევაში დაახლოებით 11,5 მმ-ით. ეს გაანგარიშებაა და არა ჩვენი მონაცემი. მეორე: განსხვავებული ლითონების კონტაქტი. ტენიან გარემოში ხრახნისა და ალუმინის წყვილი ცალკე გათვალისწინებას საჭიროებს. ფურცლის სიგრძე და დამაგრების სქემა ამ მოძრაობას უნდა ითვალისწინებდეს.
რა უნდა ეწეროს შეკვეთაში
შეთავაზების მოთხოვნისას ეს სტრიქონები წერილობით მოითხოვეთ:
- თუთიის კლასი (Z140, Z200, Z275) ან ალუზინკის საფარი, თუ ის განიხილება
- საღებავის სისტემა (პოლიესტერი, PVDF, პლასტიზოლი) და ზედა მხარის სისქე მიკრონებში
- ქვედა მხარის საღებავი: მხოლოდ გრუნტი თუ ფერადი
- ფერი, RAL ნომრით (მაგალითად, RAL 7024)
- ობიექტის ადგილმდებარეობა: ზღვამდე მანძილი, ახლოს არსებული სამრეწველო ობიექტი
- რულონის მწარმოებლის მონაცემები: თუთიის კლასი და საღებავის სისტემა
თუ შეთავაზებაში კლასი არ წერია, ფრთხილი დაშვებაა, რომ ყველაზე დაბალი კლასი იგულისხმება.
და სისქე?
სისქე საყრდენებს შორის მანძილს და დატვირთვას განსაზღვრავს. ბათუმისთვის ნორმა იძლევა: ქარის წნევა w₀ არის 0,38 კპა (5 წელიწადში ერთხელ) და 0,48 კპა (15 წელიწადში ერთხელ); თოვლის საფარის წონა 0,50 კპა.¹ ეს 2008 წლის ნორმატიული მნიშვნელობებია, საპროექტო დატვირთვას კი პროექტანტი ადგენს. ამ სტატიაში დატვირთვის ან დასაშვები მანძილის მნიშვნელობებს არ ვასახელებთ. ჩვენი სახურავისა და ფასადის პროფილები, პროფილის მიხედვით, 0,50 მმ-დან და მეტი სისქით მზადდება; საყრდენებს შორის მანძილის ცხრილები თითოეული პროფილის გვერდზეა: პროდუქცია.
დაყენებას პროექტის სამონტაჟო გუნდი ასრულებს; ჩვენ ფურცელსა და აქსესუარებს შეკვეთით, საჭირო ზომაზე ვამზადებთ. თუ გვიწერთ ობიექტის ადგილმდებარეობას და დანიშნულებას, შეთავაზებაში დაფარვის ვარიანტებს მოგცემთ; კატეგორიას და საბოლოო არჩევანს პროექტის პროექტანტი განსაზღვრავს: შეთავაზების მოთხოვნა. როგორ მიდის შეკვეთა სტამბოლიდან საქართველომდე, ნახეთ აქ: თურქული თუნუქი საქართველოსთვის.
ხშირად დასმული კითხვები
რა სისქის თუნუქი უნდა ავიღო ბათუმში?
ჟანგდება თუ არა მოთუთიებული თუნუქი ზღვასთან?
ალუმინი სჯობს თუ ფოლადი?
რა კლასი ეწეროს შეკვეთაში?
წყაროები
¹ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის ბრძანება №1-1/1743, 2008 წლის 25 აგვისტო, „სამშენებლო კლიმატოლოგია (პნ 01.05-08)“, ცხრილები 11, 13, 15, 16, 17, 18. matsne.gov.ge/ka/document/view/79210 (წაკითხულია 2026 წლის 6 ნოემბერს).
² EN 10346 (უწყვეტად ცხელი წესით მოთუთიებული ფოლადი), დაფარვის აღნიშვნები; მიკრონები გამოთვლილია თუთიის მასიდან.
³ ატმოსფეროს კოროზიულობის კატეგორიები და თუთიის კოროზიის სიჩქარე პირველ წელს; ცხრილი გამოქვეყნებულია: Materials 2021, 14(18), 5219, ცხრილი 1 (pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8467660).
⁴ EN 10169:2022, RC და RUV კლასები; UV გამძლეობის ფერზე დამოკიდებულება: მწარმოებლის (voestalpine) მონაცემთა ფურცელი.
⁵ EN 1993-1-1 და EN 1999-1-1, თერმული გაფართოების კოეფიციენტები; ფურცლის სიგრძის ცვლილება გამოთვლილია.