Boyalı Trapez Sac: Boya Sistemi ve Renk Seçimi

Boyalı trapez sac, çatı ve cephe kaplamasında Türkiye'de en çok kullanılan malzemedir. Buradaki boya, sahada fırça ya da püskürtme ile uygulanan bir kaplama değildir: sac, trapez formuna getirilmeden önce bobin halindeyken <b>rulo boyama (coil coating)</b> hattından geçirilir. Bobin açılır, yüzeyi temizlenir, kimyasal ön işlemden geçer, astar ve üst kat boya belirli film kalınlıklarında sürülür ve yüksek sıcaklıkta fırınlanarak kürlenir. Sonuç, her metrekaresinde aynı kalınlığa sahip, sacın bükülmesine çatlamadan eşlik eden homojen bir filmdir. Sahada boyanmış bir yüzeyle bu kaliteyi tutturmak mümkün değildir.

Boyanın altındaki metal hemen her zaman galvanizli sacdır. Yani boyalı galvanizli trapez sacda iki katmanlı bir koruma vardır: dıştaki boya filmi bariyer görevi görür, altındaki çinko kaplama ise film hasar gördüğünde devreye giren kurban anot korumasını sağlar. Bu ikili yapı, boyalı sacın neden hem galvanizli sacdan hem de boyasız çelikten belirgin biçimde uzun ömürlü olduğunu açıklar.

Boya sistemi seçimi, kaplamanın ömrünü sac kalınlığından daha çok belirler. <b>Polyester</b> en yaygın ve en ekonomik sistemdir; iç bölgede, normal atmosfer koşullarında ve orta tonlarda uzun yıllar sorunsuz çalışır. <b>PVDF</b> (poliviniliden florür) ultraviyoleye karşı üstün direnç gösterir; koyu ve doygun renklerde, güneş yükü yüksek cephelerde ve uzun ömür beklenen mimari projelerde tercih edilir. <b>Plastisol</b> kalın film yapısıyla mekanik darbeye, çizilmeye ve aşınmaya dayanıklıdır; sanayi çatılarında ve yüzeyin fiziksel zorlanmaya maruz kaldığı yerlerde öne çıkar. Kimyasal buhar bulunan tesislerde poliüretan esaslı sistemler değerlendirilir.

Renk seçiminde iki farklı kaygıyı ayırmak gerekir: görünüm ve dayanım. Görünüm tarafında tüm RAL kataloğundan üretim yapılabilir. Dayanım tarafında ise koyu ve doygun renklerin — özellikle kırmızı, turuncu ve parlak mavi tonlarının — pigment yapısı gereği ultraviyoleye karşı daha hassas olduğunu bilmek gerekir. Aynı boya sisteminde açık gri bir yüzey ile koyu kırmızı bir yüzeyin on yıl sonundaki renk kaybı aynı olmaz. Koyu renkte ısrar ediliyorsa boya sistemini PVDF'e yükseltmek, sonradan yapılacak her müdahaleden ucuzdur.

Türkiye'de bobin halinde stokta en çok bulunan kodlar RAL 9002, 9010, 9016, 9006, 9007, 7016, 7035, 3000, 3009, 5010, 5015, 6018, 6021, 1015 ve 8004'tür. Bu kodlardan biri seçildiğinde hem fiyat daha uygun olur hem de teslim süresi kısalır. Katalog dışı bir renk istendiğinde bobinin özel boyanması gerekir; bu durum hem fiyatı hem termini yukarı çeker ve genellikle asgari sipariş miktarı doğurur. Renk kararının sipariş öncesi kesinleşmesi bu yüzden önemlidir: bobin boyalı geldiği için üretim başladıktan sonra renk değiştirilemez.

Boyalı trapez sac 27/200, 38/151, 38/250, ÇK 90, 45/900, 55/900, 153/840 ve 18/1000 sinüs oluklu formlarının tamamında üretilir; ayrıca kenetli metal sistemlerin de standart malzemesidir. Kalınlık genellikle 0,50 mm ile 0,80 mm arasında seçilir ve doğru değer, projenin aşık aralığı ile birlikte yük tablosundan okunur.

Uygulamada boya filmini koruyan birkaç basit kural vardır. Levhalar sahada sürüklenerek değil kaldırılarak taşınmalı; kesim tercihen giyotin ya da nibbler ile yapılmalı, taşlama diski kullanılırsa sıçrayan kızgın çapaklar boya yüzeyine yapışıp orada nokta pas başlatacağı için yüzey hemen temizlenmelidir. Vidalar tork ayarlı makineyle sıkılmalı: fazla sıkılan vida contayı ezip su geçirir, az sıkılan vida rüzgârda gevşer. Montaj sonunda çatı üzerinde kalan metal talaşları süpürülmeli, aksi halde bu talaşlar paslanıp boyalı yüzeyde leke bırakır.

Boyalı yüzeyin bakımı basittir: yılda bir kez temiz suyla yıkanması, özellikle sanayi atmosferinde biriken kirin film üzerinde kalmasını önler. Çizilen noktalar için üretici renginde rötuş boyası kullanılabilir; ancak rötuş boyasının fırınlanmış film kadar dayanıklı olmadığı, yalnız küçük hasarlar için düşünülmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Bu yazı rformmetal.com üzerindeki özgün içerikten alınmıştır.