Çinko kaplama: çeliği pastan koruyan ince katman
Trapez sacın içi çeliktir, dışını ince bir çinko katmanı kaplar. Çelik paslanmasın diye önce çinko yıpranır; bu yüzden çinko ne kadar kalınsa koruma o kadar uzun sürer. Z100, Z140, Z275 gibi adlar bu çinkonun miktarını söyler.
Dört maddede
- Z sayısı = çinkoZ275, metrekarede iki yüz toplamı en az 275 gram çinko demektir; her yüzde yaklaşık 19 µm eder.
- Sınıfı ortam seçerKıyı, sanayi ve nemli iç mekân çinkoyu hızlı harcar; bu yerlerde üst sınıflar seçilir.
- Boya ve çinko birlikteBoya çinkoyu havadan ayırır; çizik ve kesim kenarında çeliği çinko korur.
- Siparişte yazdırınTeklifte “EN 10346, Z275” gibi standart ve sınıf birlikte yazmalıdır.
Z sayısı neyi anlatır?
Galvanizli sac, çelik bobinin eriyik çinko banyosundan geçirilmesiyle üretilir. Banyodan çıkışta hava bıçakları çinkonun miktarını ayarlar. Bu miktar sacın adında yazar: Z çinkoyu, ardından gelen sayı metrekare başına gramı gösterir.
Sayı iki yüzün toplamıdır. Z140 sacın bir metrekaresinde, üst ve alt yüz birlikte en az 140 gram çinko bulunur; her yüze yaklaşık 70 gram düşer. Çinkonun yoğunluğu yaklaşık 7,14 g/cm³ olduğu için bir yüzdeki 70 gram, yaklaşık 10 mikronluk (0,010 mm) bir katmana karşılık gelir.
Hesap kısadır: her yüzdeki kalınlık (µm) ≈ Z sayısı ÷ 2 ÷ 7,14. Kabaca, bir yüzdeki her 7 g/m² çinko 1 mikron eder.
Çinko, sacın anma kalınlığının içindedir: sıcak daldırma galvanizli sacda kalınlık, kaplanmış ürünün son kalınlığıdır. 0,50 mm Z275 bir sacta iki yüzdeki çinko toplam yaklaşık 0,04 mm tutar; çelik çekirdek yaklaşık 0,46 mm kalır. Boyalı sacda boya katmanı genellikle bu kalınlığa sayılmaz; teklifte kalınlığın neyi kapsadığını yazdırın.
Standart sınıfı bir alt sınır olarak tanımlar ve iki biçimde denetler. Üç noktada yapılan ölçümlerin ortalaması (“üç nokta”) sınıfın adındaki sayıya eşit ya da üstünde olmalıdır. Tek bir noktadaki en düşük değer (“tek nokta”) biraz daha aşağıda kalabilir; Z275 için bu sınır 235 g/m², Z140 için 120 g/m²'dir.
Sınıf sınıf çinko miktarı ve kalınlığı
Tablodaki kütleler EN 10346'nın üç nokta alt sınırıdır. Kalınlıklar bu kütleden hesaplanan yaklaşık değerlerdir; standardın bilgi tablosu aynı değerleri yuvarlayarak verir (Z100 için 7, Z140 için 10, Z200 için 14, Z275 için 20 µm). Not sütunu yalnız karşılaştırma içindir; sınıfı projenin ortamı ve şartnamesi belirler.
| Sınıf | Çinko, iki yüz toplamı (g/m², en az, üç nokta ortalaması) | Her yüzde yaklaşık kalınlık (µm) | Not |
|---|---|---|---|
| Z100 | 100 | ≈ 7,0 | Tablodaki en ince sınıf; korozyon yükü düşük, kuru ortamlarda düşünülür |
| Z140 | 140 | ≈ 9,8 | Z100'e göre %40 fazla çinko |
| Z200 | 200 | ≈ 14,0 | Z100'ün iki katı çinko |
| Z225 | 225 | ≈ 15,8 | Z200 ile Z275 arası |
| Z275 | 275 | ≈ 19,3 | Z100'ün yaklaşık 2,75 katı çinko; daha ağır ortamlarda ve boyasız kullanımda değerlendirilir |
| Z350 | 350 | ≈ 24,5 | Ağır ortam sınıfı; bazı bobin üreticilerinde talep üzerine |
| Z450 | 450 | ≈ 31,5 | Ağır ortam sınıfı; bazı bobin üreticilerinde talep üzerine |
| Z600 | 600 | ≈ 42,0 | Ağır ortam sınıfı; bazı bobin üreticilerinde talep üzerine |
Sınıf büyüdükçe çinko kalınlaşır, ama kalın kaplamanın da sınırları vardır. Dar yarıçaplı bükümlerde kalın çinko katmanının çatlama ve pullanma eğilimi artar. Z350 ve üstü sınıflar her bobin üreticisinin standart programında yer almaz; bazı üreticiler bunları talep üzerine verir. Bu sınıflar gerekiyorsa bobin bulunabilirliği ve form uygunluğu teklif aşamasında sorulmalıdır.
Z dışındaki metalik kaplamalar. Aynı standart, çinkonun yanında alaşımlı kaplamaları da tanımlar. Şartnamede en sık karşılaşılan ikisi:
- ZM (çinko-magnezyum): çinkoya az miktarda alüminyum ve magnezyum katılır. Yüzeyde oluşan korozyon ürünleri daha kararlıdır; bu yüzden daha ince bir ZM katmanı, daha kalın bir Z katmanıyla karşılaştırılabilir koruma verebilir. Hangi ZM sınıfının hangi Z sınıfına denk sayılacağını bobin üreticisinin beyanı ve şartname belirler.
- AZ (alüminyum-çinko, aluzinc): yaklaşık %55 alüminyum, %43,4 çinko ve %1,6 silisyumdan oluşur. Alaşım çinkodan hafif olduğu için aynı gram, daha kalın bir katman verir. Düz yüzeyde dayanıklıdır. Kesim kenarında da galvanik koruma verir; ancak bu korumanın sac kalınlığına bağlı olduğunu ve kalın saclarda sınırlı kaldığını belirten üreticiler vardır. Bobin üreticileri aluzinci taze betonla temas, amonyağın sürekli yüksek olduğu hayvan barınağı ve gübre deposu gibi ortamlar için önermez; bu kullanımlarda üreticinin sınırına bakılır.
Z, ZM ve AZ sayıları aynı ölçekte okunmaz: AZ150'deki 150 ile Z140'taki 140 aynı korumayı anlatmaz. Şartnamede kaplama türü ve sınıfı birlikte yazılır. Aluzinc kaplı sac da üretim seçeneklerimiz arasındadır.
Hangi ortamda hangi sınıf? ISO 9223 C1–CX
Çinkonun ne hızla harcandığını ortam belirler. ISO 9223 atmosferi altı korozyon sınıfına ayırır ve her sınıf için çinkonun ilk yıl kaybettiği kalınlığı verir. Aynı Z275 sac, kırsal bir depoda ve denize birkaç yüz metre mesafedeki bir tesiste çok farklı hızda yaşlanır.
İç mekân da bir ortamdır ve bazen dıştan ağırdır. Sacın alt yüzü şu yapılarda sürekli nem ya da kimyasal görür:
- Hayvan barınağı, ahır, kümes: amonyak ve nem, metal kaplamalar için ağır bir ortam oluşturur. Kaplama türü ve sınıfı havalandırmayla birlikte seçilir; ayrıntı: tarımsal yapı kaplaması.
- Soğuk hava deposu: kapı açılışlarında ve buz çözme döngülerinde yoğuşma olur, temizlikte kimyasal kullanılır. Bkz. soğuk hava deposu kaplaması.
- Gıda üretimi, mandıra, çamaşırhane, yüzme havuzu: yüksek nem ve buhar. ISO 12944-2'nin iç mekân örneklerinde gıda üretimi, mandıra ve çamaşırhane C3, yüzme havuzu C4 olarak anılır.
- Isıtılan ofis ve ısıtılmayan kuru depo: aynı örneklerde ısıtılan, temiz havalı binalar C1, yoğuşma olabilen ısıtılmayan depolar C2'dir; burada çinko çok yavaş harcanır.
Ortam sınıfını projenin mühendisi ya da şartname belirler. Teklif isterken yapının yerini, denize uzaklığını, yakındaki sanayiyi ve içeride ne yapıldığını yazmanız doğru sınıf için iyi bir başlangıçtır. Sınıfların ömre nasıl yansıdığı kaba bir hesapla trapez sac kaç yıl dayanır yazısında. Kıyıya çok yakın ya da kimyasal ortamlarda alüminyum da değerlendirilir: galvaniz mi alüminyum mu.
Çizikte ve kesim kenarında çinko nasıl korur?
Boya bir bariyerdir: film sağlamsa korur, delinirse altı açıkta kalır. Çinko farklı çalışır. Demirden daha aktif bir metal olduğu için nemli ortamda çelikle birlikte küçük bir pil gibi davranır ve korozyona önce kendisi uğrar. Buna kurban anot koruması denir.
Bu yüzden ince bir çizikte ya da ince bir sacın kesim kenarında açıkta kalan çelik, çevresindeki çinko tarafından korunur. Koruma kısa bir mesafede etkilidir ve çinkoyu harcar; kenara yakın çinko daha hızlı azalır. Agresif ortamda boyalı sacın kesim kenarında boyanın kenardan başlayarak kabarması bu yüzden görülür. Çinko ne kadar kalınsa bu süreç o kadar geç başlar.
Korumayı bozan uygulamalar da çoğu zaman kenardan başlar:
- Taşlama diskiyle kesim: ısı kenar boyunca boyayı ve çinkoyu yakar, kıvılcımlar yüzeye yapışıp paslanır. Kesim ve vidalama kuralları trapez sac montajı ve vidalama yazısında.
- Çatıda kalan talaş: delme talaşı birkaç yağmurda paslanır ve boyada kalıcı iz bırakır.
- Su tutan detaylar: bindirmede ya da tıkalı derede bekleyen su, o noktanın ortamını sınıfının gösterdiğinden ağır yapar.
- Bakırla temas: bakır borudan ya da bakır kaplamadan akan su çinkoyu hızla tüketir.
Boya çinkoyu korur, çinko çeliği korur
Boyalı galvanizli sac iki koruma katmanını üst üste koyar. Boya filmi çinkoyu hava, su ve tuzdan ayırır; çinko, filmin zarar gördüğü yerde devreye girer. Film sağlam kaldıkça çinko stoku çok yavaş harcanır. Bu yüzden boyalı sac, aynı ortamda genellikle boyasız galvanizden uzun yaşar.
İki katman birbirinin eksiğini kapatır, ama birbirinin yerini tutmaz:
- Boya kalın, çinko ince: düz yüzey uzun süre iyi görünür; ama kesim kenarı, vida deliği ve çizikte çinko stoku az olduğu için kenar korozyonu erken başlar.
- Çinko kalın, boya ince: kenarlar iyi korunur; ama ince film güneşte ve kirli havada çabuk yıpranır, ardından çinko doğrudan harcanmaya başlar.
Kıyıda ve sanayi atmosferinde iki satır birlikte yükseltilir: daha yüksek galvaniz sınıfı ve ortama uygun boya sistemi. Boyalı sacın standardı EN 10169, korozyon dayanımını RC, UV (güneş) dayanımını RUV sınıflarıyla tanımlar; bu sınıfları bobin üreticisi beyan eder.
Arka yüzü unutmayın. Arka yüz çoğu zaman yalnız ince bir astar ya da arka yüz boyasıyla kaplanır. Nemli iç mekânlarda (barınak, soğuk hava deposu, gıda üretimi) asıl yükü bu yüz taşır; arka yüz boyasının türü ve kalınlığı da şartnameye yazılır.
Boya sistemlerinin karşılaştırması boya kalitesi ve boya sistemleri sayfasında, renkler RAL renk kartelası sayfasında.
Siparişe nasıl yazılır, sahada nasıl saklanır?
Şartnamede “galvanizli” yazmak yetmez; standart ve sınıf birlikte yazılır. EN 10346 gösterimi parça parça şöyle okunur:
| Parça | Örnek | Anlamı |
|---|---|---|
| Çelik kalitesi | S250GD | Yapısal çelik, en düşük akma dayanımı 250 MPa. Kaliteyi projenin mühendisi belirler. |
| Kaplama türü ve kütlesi | +Z275 | Çinko, iki yüz toplamı en az 275 g/m² (üç nokta ortalaması). |
| Çiçek görünümü | -M | N normal, M küçültülmüş çinko çiçeği. Boyanacak sacda genellikle M tercih edilir. |
| Yüzey kalitesi | -B | A, B ya da C. Görünür ve boyanacak yüzeylerde üst sınıflar seçilir. |
| Yüzey işlemi | -C | C kimyasal pasivasyon, O yağlama, CO ikisi birlikte; P fosfatlama gibi başka seçenekler de vardır. |
Bir şartname satırı örneği: “Malzeme: EN 10346 S250GD+Z275-M-B galvanizli çelik sac, anma kalınlığı 0,60 mm. Boya: EN 10169'a göre üst yüz polyester, film kalınlığı ve RC/RUV sınıfı belirtilerek; arka yüz boyası türüyle birlikte.” Bu bir örnektir; çelik kalitesini, galvaniz sınıfını ve boya sistemini projenin mühendisi ve şartname belirler.
Teklifte galvaniz sınıfının ayrı satır olarak yazmasını isteyin. Sınıfı yazılmamış bir teklifte en düşük sınıfın geldiğini varsaymak temkinli olur. Şartnamenin tam iskeleti: trapez sac teknik şartnamesi nasıl yazılır.
Beyaz pas: depoda başlayan sorun. Levhalar istifte nemli ve havasız kalırsa çinko yüzeyinde tozumsu, beyaz bir oksit oluşur. Bu çeliğin pası değildir, ama çinkonun bir kısmı daha çatıya çıkmadan harcanır ve boyasız sacda leke bırakır. Galvanizli bobin genellikle pasivasyon ya da yağlama ile bu riske karşı geçici olarak korunur; ama bu koruma sınırlıdır. Sahada şu üç kural çoğu zaman yeterlidir:
- İstifi yerden yükseltin ve hafif eğimli koyun; su paketlerin arasında beklemesin.
- Üstünü hava alacak biçimde örtün; naylonu paketin çevresine sıkı sarmayın, yoğuşan su içeride kalır.
- Islanan paketi açın, levhaları ayırarak kurutun ve montajı uzun süre bekletmeyin.
Z100–Z275 aralığında, projenin istediği galvaniz sınıfında üretim yapıyoruz. Yapının yerini, ortamını ve şartnamedeki sınıfı yazarak teklif isteyin.
Formlar ve kaplama seçenekleri
Her formun malzeme ve kaplama seçenekleri ürün sayfasında yazar. Formu seçin; ölçü çizimi ve yük tablosu da orada.
İlgili sayfalar
Kaynaklar
- EN 10346: Sürekli sıcak daldırma kaplamalı çelik yassı ürünler, teknik teslim şartları
- EN 10346 kaplama kütleleri ve yüz başına kalınlık tablosu (SteelOrbis)
- Sıcak daldırma galvanizli sac: kaplama kütlesi ve yüz başına tipik kalınlık (ArcelorMittal, ürün föyü E20)
- Galvanizli sacda anma kalınlığının çinkoyu içermesi (Nippon Steel Slovakia, ürün sayfası)
- Z, ZM ve ZF kaplama sınıfları (thyssenkrupp Steel)
- ISO 9223: Metallerin ve alaşımların korozyonu, atmosferin korozifliği, sınıflandırma
- ISO 9223 C1–CX sınıflarında çinko korozyon hızları (American Galvanizers Association)
- ISO 12944-2: Boyalar ve vernikler, koruyucu boya sistemleriyle çelik yapıların korozyondan korunması, ortamların sınıflandırılması
- ZINCALUME® (alüminyum-çinko) kaplı sac: kesim kenarı ve önerilmeyen kullanımlar (NZ Steel / BlueScope broşürü)
- EN 10169: Sürekli organik kaplamalı (boyalı) çelik yassı ürünler
Sık sorulanlar
Z100 ile Z275 arasındaki fark nedir?
Çatı için hangi galvaniz sınıfı seçilmeli?
Galvaniz kalınlığı mikron olarak nasıl hesaplanır?
Boyalı sacda galvaniz sınıfı önemli mi?
Beyaz pas sacı bozar mı?
Aluzinc (AZ) galvaniz yerine kullanılabilir mi?
Projenize uygun formu birlikte seçelim
Aşık aralığı, kar ve rüzgâr yükü, renk ve boy listesi elinizde olsun; ölçü listenizi gönderin, kısa sürede yazılı teklifle dönelim.
Teklif al- Telefon0216 405 16 90
- Cep0532 424 38 20
- E-postainfo@rformmetal.com
- AdresHasanpaşa Mah. Nabizade Sok. No 82/1 Kadıköy / İstanbul