Boya kalitesi ve boya sistemleri
Boyalı trapez sacın rengi ve ömrü, sacın üstündeki ince boya filmine bağlıdır. Bu filmin türü, kalınlığı ve dayanım sınıfı birlikte boya kalitesini oluşturur. Aşağıda önce basit bir resim, sonra ayrıntılar var.
Dört maddede
- Boya sistemiPolyester, mat polyester, PVDF ve plastisol farklı ortamlar için yapılmış ayrı boya türleridir.
- MikronBoya filminin kalınlığı mikronla (µm) yazılır; polyesterde tipik değer astar dahil 20–25 µm'dir.
- RC ve RUVEN 10169, boyayı korozyona karşı RC, güneşe karşı RUV sınıflarıyla ayrı ayrı derecelendirir.
- RAL ve parlaklıkRenk RAL koduyla, parlaklık parlak ya da mat olarak seçilir.
Boyalı sac neyden oluşur?
Boyalı trapez sac, galvanizli çeliğin bobin halindeyken boyanmasıyla elde edilir. Boyama hattında sac temizlenir, kimyasal ön işlemden geçer, önce astar sonra son kat sürülür ve boya fırında kürlenir. Trapez formu bundan sonra verilir. Boya bu yüzden sacla birlikte bükülecek kadar esnek olmak zorundadır.
Kesitte yukarıdan aşağı şu katmanlar vardır:
- Son kat boya: rengi ve güneşe dayanımı veren katman. Polyesterde tipik olarak 20 µm civarı.
- Astar: boyanın metale tutunmasını sağlar, korozyona karşı ilk engeldir. Çoğu üründe birkaç mikron; bazı kalın sistemlerde daha kalın astar kullanılır.
- Ön işlem: çinko yüzeyini boyaya hazırlayan, mikronun altındaki kimyasal tabaka.
- Çinko (galvaniz): çeliği korumak için kendisi aşınan metal kaplama. Kalınlığı galvaniz sınıfına göre değişir; ayrıntısı çinko kaplama ve galvaniz sınıfları sayfasında.
- Çelik çekirdek: taşıyan kısım. Sac kalınlığı denince bu kastedilir.
- Arka yüz boyası: alt yüzü korur. Çoğu zaman ince bir astar ya da tek kat boyadır.
Mikron, milimetrenin binde biridir. Bir saç teli ortalama 70 µm civarındadır. Polyester boyanın tamamı bunun üçte biri kadardır; plastisol ise birkaç saç teli kalınlığındadır.
Boya kalitesi pratikte ne demek?
İki boyalı sac ilk gün aynı görünür. Fark birkaç yıl sonra, renk soldukça ya da kenarlardan pas başladıkça ortaya çıkar. Boya kalitesini bu yüzden görünüşe değil, ölçülebilen beş özelliğe bakarak okumak gerekir.
- Film kalınlığı: boyanın kaç mikron olduğu. Aynı sistemde ince film ilk gün aynı görünür, ama dış ortamda daha kısa sürede aşınır; daha kalın film ek dayanım için kullanılır. Üst yüz ve arka yüz ayrı ayrı yazılır.
- UV dayanımı ve renk kararlılığı: güneş ışığı boyanın bağlayıcısını zamanla bozar. Renk açılır, parlaklık düşer, yüzeye dokununca renkli bir toz kalır. Buna tebeşirlenme denir.
- Korozyon dayanımı: boyanın nemi ve kirleticileri çinkodan ne kadar uzak tuttuğu. Kesim kenarında ve çizikte boyanın altına ilerleyen pas bu sınıfla ölçülür.
- Esneklik ve büküm: boya, trapez formu verilirken büküm noktasında çatlamamalıdır. Çatlak, korozyonun başladığı yerdir.
- Çizilme ve sertlik: taşıma, istifleme ve uygulama sırasında yüzeyin hasar görmemesi. Dokulu yüzeyler bu konuda çoğu zaman daha dayanıklıdır.
Bu özellikler bobin boyalı sac için EN 13523 serisindeki deney yöntemleriyle ölçülür ve EN 10169 standardında sınıflara bağlanır. Sınıflar aşağıda ayrı bir bölümde anlatılıyor.
Bu beş özellik birbirini etkiler. Özellikle sertlik ile esneklik arasında bir denge vardır. Çok sert bir boya bükümde çatlayabilir, çok yumuşak bir boya kolay çizilir. Sistem seçimi bu dengeyi kurmaktır.
Polyester, mat polyester, PVDF, plastisol
Rform Metal polyester, mat polyester, PVDF ve plastisol boyalı sacla üretim yapar. Dördü aynı işi farklı yollardan yapar. Tablodaki değerler sektörde tipik aralıklardır; kesin değer bobin üreticisinin beyanında yazar.
| Sistem | Tipik üst yüz film kalınlığı (µm) | Öne çıkan özellik | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Polyester (PE) | 20–25 | Ekonomik, dengeli; UV dayanımı orta | İç mekân, normal atmosferli çatı ve cephe, açık tonlar |
| Mat polyester | 25–35 | Parlamayan yüzey; dokulu olanlar çizilmeye daha dayanıklı | Mimari cephe, yansıması istenmeyen çatı |
| PVDF | 25–35 | Reçinesi UV ışınımından neredeyse etkilenmez; renk ve parlaklığını uzun süre korur | Güneş alan cephe, rengin uzun süre korunması istenen yapılar |
| Plastisol | 100–200 | Kalın, kabartma dokulu film; aşınmaya dayanıklı, kolay bükülür | Mekanik zorlanan yüzey, tarımsal yapı, nemli ve korozif ortam |
Polyester boyalı sacın büyük bölümünü oluşturur. Ilıman ve kuru iklimde çatı ile cephe için ekonomik seçimdir. Mat polyester aynı ailedendir; parlaklığı düşüktür, bir kısmı dokulu yüzeylidir. Film kalınlığı ürüne göre değişir.
PVDF (PVF2 olarak da yazılır) florlu bir reçinedir. Reçinesi güneşte bozulmadığı için solma ve tebeşirlenmeye karşı çok dayanıklıdır. Buna karşılık çizilmeye karşı dayanımı sınırlıdır ve fiyatı daha yüksektir. Uzun yıllar aynı rengi göstermesi beklenen cephelerde değer kazanır.
Plastisol PVC esaslı, ince boyaların birkaç katı kalınlıkta bir kaplamadır. Yüzeyi çoğu zaman deri dokusunda kabartmalıdır. Kalın film metale ek bir korozyon engeli sağlar. Sınırları da vardır: yüksek sıcaklıktan etkilenir (sürekli kullanım sınırı ürüne göre yaklaşık 60–80 °C'dir; değer teknik föyden okunur) ve bazı çözücülere karşı hassastır.
Sektörde bunların dışında da sistemler kullanılır: yüksek dayanımlı polyester (HDP), silikon modifiyeli polyester (SMP) ve poliüretan (PUR) gibi. Şartnamede bu adlardan biri geçiyorsa karşılaştırma film kalınlığı ve RC/RUV sınıfı üzerinden yapılır.
EN 10169: RC ve RUV sınıfları
Bobin boyalı çelik sacın Avrupa standardı EN 10169'dur. Standart boyayı iki ayrı eksende derecelendirir: RC korozyon dayanımını, RUV güneş (UV) dayanımını gösterir. Sayı büyüdükçe dayanım artar. İkisi birbirinden bağımsızdır; korozyonda yüksek, UV'de orta sınıfta bir ürün olabilir. Bu yüzden şartnamede ikisi ayrı ayrı yazılır.
| Korozyon sınıfı | Ortamın aşındırıcılığı (kabaca) | Tipik ortam |
|---|---|---|
| RC1 | Çok düşük | Isıtılan, kuru iç mekân |
| RC2 | Düşük | Kırsal alan, kirliliği az bölge |
| RC3 | Orta | Şehir, hafif sanayi, tuzu az kıyı bölgesi |
| RC4 | Yüksek | Sanayi bölgesi, orta tuzlu kıyı |
| RC5 | Çok yüksek | Yoğun sanayi, deniz kenarı |
Bu eşleme, sınıfları ISO 12944-2'deki C1–C5 atmosfer sınıflarıyla yan yana koyan genel bir okumadır. Bir yapının hangi atmosfer sınıfında olduğunu proje mühendisi belirler.
RUV sınıfları güneş dayanımını gösterir. Boyalı test levhaları ya güneşi yüksek doğal test sahalarında yıllarca bekletilir ya da laboratuvarda yapay UV ışınımına tutulur. Sonra renk değişimi (ΔE) ve parlaklık kaybı ölçülür. Güneyli cepheler, koyu ve doygun renkler yüksek RUV sınıfı ister; açık gri ve kırık beyaz tonlar daha az soluyor görünür.
Standardın 2022 baskısı iki üst sınıf ekledi: çok yüksek aşındırıcılıktaki (C5) bir doğal test sahasında en az dört yıllık teste dayanan RC5+ ve dört yıllık doğal güneş testine ya da 4000 saatlik yapay UV testine dayanan RUV5. Teklif karşılaştırırken hangi baskıya göre beyan verildiğine bakmak yararlıdır.
EN 10169 iç ortamlar için de ayrı, beş kademeli bir sınıflama verir: ofis ve kuru depo gibi agresif olmayan ortamdan, hayvan barınağı ve süthane gibi çok agresif ortamlara kadar. Sınıfı, ortamın agresifliği, yıkama sıklığı ve yoğuşma riski belirler. İç yüzün boyası bu sınıfa göre seçilir; en agresif sınıf için sistem bobin üreticisiyle ayrıca kararlaştırılır.
Hangi ortama hangi boya sistemi?
Seçim üç soruyla başlar: yapı nerede, renk ne kadar koyu ve iç ortamda ne var? Aşağıdaki şema genel bir başlangıç noktasıdır. Kesin sistemi ve sınıfı projenin şartnamesi ve mühendisi belirler.
- İç mekân ve kırsal: polyester çoğu projede yeterlidir. Açık tonlarda renk kaybı yavaş ilerler.
- Şehir ve hafif sanayi: polyester ya da mat polyester; korozyon sınıfı tipik olarak RC3 düzeyinde istenir.
- Yoğun sanayi: kimyasal buhar ve kükürt içeren hava boyayı da çinkoyu da hızlı tüketir. Kalın film sistemler ve RC4–RC5 değerlendirilir. Hangi kimyasalın bulunduğu boya üreticisine ayrıca sorulur.
- Kıyı: tuzlu hava kesim kenarından korozyonu hızlandırır. Gereken sınıf denize uzaklığa ve havadaki tuza göre RC3 ile RC5 arasında değişir. Renk de önemliyse PVDF, mekanik dayanım ve kalın bariyer öne çıkıyorsa plastisol değerlendirilir; seçilen ürünün RC sınıfı beyanına ayrıca bakılır. Denize çok yakın bantta bobin üreticileri boyalı galvanizli çeliğin kullanımını ayrıca onaya bağlar; bu bantta alüminyum trapez sac da düşünülür.
- Koyu ve doygun renkli cephe: güneş ışınımı koyu yüzeyi daha çok ısıtır, solma daha erken görünür. Bu cephelerde yüksek RUV sınıfı istenir.
- Hayvan barınağı: amonyak, nem ve sık yıkama asıl olarak sacın iç yüzünü zorlar. EN 10169 hayvan barınağını iç ortamda en agresif sınıfa koyar. Burada arka yüzün yalnız astarla bırakılmaması, iç ortama uygun bir boya sisteminin bobin üreticisiyle kararlaştırılması gerekir. Ayrıntılar için tarımsal yapı kaplama sayfasına bakabilirsiniz.
- Soğuk hava deposu: yoğuşma, sıcaklık farkı ve yıkama iç yüzü etkiler; iç ortam sınıfını yıkama sıklığı ve yoğuşma riski belirler. Gıda ortamında iç yüz kaplamasının uygunluğu boya üreticisine ayrıca sorulur. Bkz. soğuk hava deposu kaplama.
Renk, parlaklık ve siparişte boyanın yazılışı
Renk RAL koduyla seçilir. Rform Metal'de geniş RAL seçeneği vardır; kartela dışı kodlar özel siparişle hazırlanır. Yaygın renkler RAL renk kartelası sayfasında.
Parlaklık rengin ayrı bir boyutudur. 60° açıyla ölçülür ve parlaklık birimi (GU) olarak yazılır. Standart polyester yarı parlak görünür (çoğu üründe 30 GU civarı); mat polyesterde değer düşüktür (tipik olarak 5–15 GU) ve yüzey ışığı dağıtır. Aynı RAL kodu parlak ve mat yüzeyde farklı algılanır.
Ekrandaki renk neden farklı? Ekran rengi ışıkla üretir, boya ise ışığı yansıtır. Ekranın ayarı, parlaklık düzeyi, yüzey dokusu ve boya sistemi aynı kodu farklı gösterir; aynı RAL polyester ve PVDF'te bile ayrı görünebilir. Siparişte renk RAL koduyla yazılır. Bitişik duracak yüzeyler ve aksesuarlar için aynı partiden üretim planlamak ton farkı riskini azaltır.
Siparişte ve şartnamede "boyalı" tek başına bir madde değildir. Şu satırlar ayrı ayrı yazılır:
- Boya sistemi: polyester, mat polyester, PVDF ya da plastisol.
- Üst yüz film kalınlığı: mikron olarak, astarın dahil olup olmadığıyla birlikte.
- Arka yüz: yalnız astar mı, boyalı mı; boyalıysa kaç mikron.
- Renk ve parlaklık: RAL kodu; parlak ya da mat.
- Dayanım sınıfları: EN 10169'a göre RC ve RUV; iç yüz için gerekiyorsa iç ortam sınıfı.
- Sac kalınlığı: boya hariç çelik kalınlığı mı, boya dahil mi verildiği.
Örnek bir satır şöyle olabilir: Polyester, üst yüz 25 µm (astar dahil), arka yüz boyalı, RAL 9002, standart parlaklık, EN 10169'a göre RC ve RUV sınıfı beyanı. Değerleri projenin şartnamesi belirler. Şartnamenin geri kalanı için trapez sac teknik şartnamesi nasıl yazılır yazısına bakabilirsiniz.
Boya bobinde uygulandığı için üretim başladıktan sonra renk ya da sistem değişmez. Bu satırları teklif formunda yazmanız, karşılaştırılabilir bir teklif almanın en kısa yoludur.
Formlar ve kaplama seçenekleri
Her formun malzeme ve kaplama seçenekleri ürün sayfasında yazar. Formu seçin; ölçü çizimi ve yük tablosu da orada.
İlgili sayfalar
Kaynaklar
- ECCA — Choosing the Right Prepainted Metal Product (2020)
- EN 10169:2022 — Continuously organic coated (coil coated) steel flat products
- Nippon Steel (U. S. Steel Košice) — Organic coated steel: environments
- Tata Steel Colorcoat ve EN 10169:2022 (RC5+, RUV5) — Architects Datafile
- Tata Steel — Colorcoat SDP 35 Matt T teknik föyü (mat polyester, 35 µm)
- ArcelorMittal Construction — Metallic and organic coatings guide (2021)
- SSAB — GreenCoat, EN 10169:2022 Ruv5 ve RC5+ test süreleri (2022)
Sık sorulanlar
Trapez sacta boya kaç mikron olmalı?
PVDF mi polyester mi?
Plastisol ne zaman seçilir?
RC ve RUV ne demek?
Arka yüz boyası neden önemli?
Ekranda seçtiğim renk sacda aynı mı çıkar?
Projenize uygun formu birlikte seçelim
Aşık aralığı, kar ve rüzgâr yükü, renk ve boy listesi elinizde olsun; ölçü listenizi gönderin, kısa sürede yazılı teklifle dönelim.
Teklif al- Telefon0216 405 16 90
- Cep0532 424 38 20
- E-postainfo@rformmetal.com
- AdresHasanpaşa Mah. Nabizade Sok. No 82/1 Kadıköy / İstanbul